Maas in Beeld: online symposium van 21 mei 2021

Herbekijk hier de live stream

Enkele sfeerbeelden van de excursies

Bekijk via deze link enkele sfeerbeelden. Je kan ook op deze manier ook je eigen foto's toevoegen. 

FAQ

Q: Een belangrijk uitgangspunt voor de natuurontwikkeling in het RivierPark Maasvallei is altijd geweest: als mens zo weinig mogelijk ingrijpen op natuurlijke processen. Vanaf welk punt raden de onderzoekers aan om tóch in te grijpen, en op welke manier gebeurt dit bij voorkeur, bijvoorbeeld bij teveel wilgenopslag? 

A: De natuurbeheerders aan beide oevers van de Grensmaas hanteren het uitgangspunt ‘loslaten waar het kan, ingrijpen waar het moet’. Het landschap wordt gevormd door de rivierdynamiek en de aanwezige grote grazers. Als de doorstroming door teveel wilgenopslag in het gedrang zou komen, wordt dat beschouwd als ingrijpen waar het moet. Dat ingrijpen kan gebeuren door de wortels te verwijderen of door de begrazingsdruk te verhogen. Vanuit veiligheidsoogpunt zijn zones afgebakend waar voldoende stroming moet blijven en dus bosontwikkeling minder wenselijk is. Echter zijn er heel wat andere plekken in het RivierPark Maasvallei waar de ontwikkeling van ooibos ongestoord mogelijk moet zijn.  Momenteel loopt een onderzoek door INBO om te kijken hoe de afstemming tussen bosontwikkeling en doorstroming optimaal kan gebeuren, voor natuur en veiligheid.

 

Q: Op welke manier kan de 3.000ha die vooropgesteld werd, worden gerealiseerd, laat staan de 6.000ha waarvan sprake in de aanbevelingen? Wat zijn kansen en belemmeringen?

A: Een robuuste natuur door schaalvergroting is een belangrijke aanbeveling, niet in het minst voor de biodiversiteit, maar ook in relatie tot de toenemende recreatie. Alleen al door naar het hele overstromingsgebied te kijken, (de winterbedding tot aan de dijken) kan je een serieuze schaalvergroting realiseren. Er kan ook gekeken worden door een aantal cruciale niet vergraven delen die onderdeel zijn van het Natuurnetwerk. In Vlaanderen is een goede verweving tussen landbouw en natuur daarbij een aandachtspunt; en in heel het gebied is er nog veel winst te boeken door de verschillende natuurkernen als één geheel te beschouwen en ook zo te gaan beheren, bijv. door rasters weg te nemen of doorgangen te creëren.  Ook de beekvalleien zijn een belangrijke schakel naar omliggende natuurkernen.

 

Q: Hoe wordt voorkomen dat het toenemende toerisme een bedreiging wordt voor natuurontwikkeling?

A: Een van de deelrapporten van Maas in Beeld spitste zich toe op het natuurgebied Negenoord-Kerkeweerd, dat qua recreatie een van de drukste gebieden van het RivierPark is. In het monitoringsonderzoek scoort dit gebied qua biodiversiteit enorm goed. Dat komt ook door de zonering die er werd toegepast in de ontwikkeling van de recreatieve structuren: meer betreding dichtbij de fietsdijk en de parking, minder betreding in de gebieden dichter bij de Maas. De huidige wandelgebieden in het RivierPark Maasvallei werden met diezelfde aandacht voor zonering ontwikkeld. Dezelfde soort keuzes in nieuwe ontwikkelingen en monitoring van de drukte zijn evenwel aandachtspunten voor de toekomst.

 

Q: Zowel in de ooibossen als op de oevers blijft elk jaar opnieuw plastic soup achter. Hoe kan daar aan verholpen worden?

A: De plastic soup problematiek in een dynamisch riviersysteem als dat van de Grensmaas is een significant probleem dat de regio overstijgt (het gevoel te dweilen met de kraan open). Een gecoördineerde actie is nodig - en wordt momenteel opgezet - die inzet op verschillende aspecten van het probleem: afvangen (aan stuwen, met technische oplossingen op het water), opruimen (oevers en eilandjes), onderzoeken (waar komt het vandaan zodat de vervuilers kunnen worden aangesproken) en handhaven. De samenwerking tussen Vlaanderen en Nederland (Maas.net en Schone Maas) is al op mekaar afgestemd, maar ook hier is nog verdere internationale samenwerking nodig. Meer info op www.litterfreeriversandstreams.eu

 

Q: Welke verbeteringen zien de onderzoekers mogelijk aan het huidige stuwbeheer, in het bijzonder bij een lage waterbeschikbaarheid in droge periodes, wetende dat de Maaswaterverdeling eigenlijk vastligt in (internationale) overeenkomsten?

A: Laagwaterafvoer betekent dat er door de afgesproken afvoerverdeling over Grensmaas en kanalen, toch een minimumafvoer van 10m³/s op de Maas gehouden wordt. Het probleem is vooral dat deze situatie steeds vaker voorkomt: meerdere dagen of zelfs weken exact 10m³/s over de Grensmaas. Bij een constante lage afvoer ontstaan er uitgebreide oeverzones die continu hetzelfde niveau hebben en geen waterbeweging, met massale groen- en blauwalgengroei tot gevolg. Een oplossing moet volgens de onderzoekers gezocht worden in het invoeren van kleine peilschommelingen binnen die 10m³/s zonder impact op de hoeveelheid water die naar de kanalen gaat. Binnen de voorziening van 10m³/s kan je ook variëren: een aantal uren minder dan 10m³/s om dan even een stroming van 20m³/s te kunnen hebben. Enkele uren minder afvoer dan 10m³/s hoeft geen bijkomende problemen op te leveren, het heeft juist het positieve effect dat het dan nog een kleine peilvariatie doet ontstaan in die stagnante oeverzones, en dus de algenontwikkeling kan tegengaan. Verder beredenen ze dat, wanneer er dan vanuit die extra-lage afvoer een (minuscuul maar ‘significant’) afvoergolfje kan doorgelaten worden van zo’n 20m³/s gedurende enkele uren, er voldoende stroming/verversing is van het water binnen de Grensmaasbedding. Daarnaast is ook aangegeven dat er momenteel een project in uitvoering is om de watervraag voor het Albertkanaal naar beneden te krijgen.

 

Q: Hoe gaan de rivierbeheerders de balans vinden tussen het beheersen van de rivier, b.v. het vastleggen van oevers en bodems, en de wens om juist natuurlijke processen vrij baan te geven?

A: Het streefbeeld om de ontwikkeling van de natuur in het RivierPark Maasvallei door de rivierdynamiek en de natuurlijke begrazing te laten bepalen zoveel als mogelijk, wordt ook gedeeld door de rivierbeheerders. Het was en is zelfs hun uitgangspunt bij de herinrichting van de rivier. Respect voor natuurlijke processen kan hand in hand gaan met beheer. Een goede monitoring van de rivier (stroombanen, hoogtes, nieuwe inzichten) maakt duidelijk hoe ver men kan gaan. Kijk naar de drempels die momenteel in de Maas liggen om de verdroging van de Kempen tegen te gaan; zij zijn er gekomen vanuit een gefundeerde noodzaak. Als nieuw onderzoek zou aangeven dat ze kunnen worden aangepast of weggenomen – of zelfs aangevuld met grind - zal dat overwogen worden. Een goede samenwerking op het terrein en het gebruik van moderne technieken zullen een steeds beter adaptief beheer toe moeten laten.

 

Q: Zal de monitoring doorgaan?

A: Langdurige monitoring is – zelfs binnen natuuronderzoek in Europa – helaas nog steeds een uitzondering, maar des te waardevoller. De partners en de onderzoekers gaan daarom de mogelijkheden na om binnen 10 jaar opnieuw een Maas in Beeld onderzoek uit te voeren. Een mogelijke kapstok is de afronding van het project Grensmaas aan Nederlandse zijde (2027).

 

 

Publicatie onderzoek Maas in Beeld

Lees hier digitaal de bijhorende publicatie Maas in Beeld. Of lees hier het samenvattende nieuwsbericht.

We nodigen jullie uit om in de publicatie te duiken en de inhoud te laten bezinken, zodat we er samen online over kunnen debatteren.

 

Online symposium + excursies op Vlaamse oever

Maas in Beeld is de naam van het grootschalig natuuronderzoek dat afgelopen jaren plaatsvond op beide oevers van het RivierPark Maasvallei. Onderzoekers Gijs Kurstjens en Kris Van Looy onderzochten wat 30 jaar natuurontwikkeling langs de Grensmaas opgeleverd heeft. De resultaten zijn spraakmakend!

Op vrijdag 21 mei organiseert projectbureau RivierPark Maasvallei het online symposium Maas in Beeld. De onderzoekers komen aan het woord, maar ook andere sprekers laten hun licht schijnen op het gebied, de uitdagingen en de kansen. De voormiddag eindigt met een debat waarin sprekers namens rivierbeheer, grind, natuurontwikkeling en beleid vertegenwoordigd zijn.

Diezelfde namiddag kunnen de deelnemers aan het symposium mee op excursies in Meers, Hochterbampd en Negenoord (B). De excursies in Meers en Borgharen vinden plaats in juli en september (volzet). Een unieke kans om met een absolute expert op pad te gaan in het RivierPark Maasvallei en de conclusies van Maas in Beeld live mee te krijgen (inclusief gratis brochure). 

Ben je professioneel of vrijwillig betrokken bij de (natuur)ontwikkeling in het RivierPark Maasvallei? Wil je graag te weten komen wat de eerste resultaten van de zuidelijke Grensmaas op het vlak van biodiversiteit hebben opgeleverd? Dan nodigen wij jou graag uit op dit unieke symposium en op de excursies van Maas in Beeld.

 

Programma 21 mei 2021

  • Symposium: 10u-11u30

Het symposium start om 10 uur met een toelichting op het onderzoek door de onderzoekers Gijs Kurstjens en Kris Van Looy: ‘de ecologische resultaten van 30 jaar natuurontwikkeling langs de Grensmaas, de levensader van het RivierPark Maasvallei’
Aansluitend volgen enkele pittige beschouwingen door:

  • Frans Schepers, Rewilding Europe
  • Marjolein Sterk, Universiteit van Wageningen
  • Ignace Schops, voorzitter EUROPARC federation en vzw Regionaal Landschap Kempen en Maasland

De voormiddag sluit af met een debat met vertegenwoordigers van Rijkswaterstaat en de Vlaamse WaterwegConsortium Grensmaas en Natuurmonumenten 

  • Excursies: 14u-16u 

Er vinden 7 excursies plaast, zowel op 21 mei als op latere data voor Nederland (volzet). De excursies worden begeleid door een expert en vanuit verschillende invalshoeken: rivierdynamiek (met Alphons van der Winden), biodiversiteit (met Kris Van Looy of Gijs Kurstjens), grote grazers (met Hettie Meertens), natuurbeheer (met Frans Verstraeten), bestuivers (met Kobe Janssen) of de herintroductie van de zwarte populier (met An Vandenbroeck).

Na afloop van de excursie, wordt de gratis brochure met daarin alle conclusies uit het onderzoek verdeeld onder de deelnemers. 

De excursies vinden corona-proof plaats in kleine groepen en met voldoende afstand. 

Voorstelling sprekers Maas in Beeld

 
  • Kris van Looy

Kris Van Looy startte z’n loopbaan als natuurvorser op het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek. Het Maasverhaal start na de hoogwaters van midden de jaren ’90, met de Vlaamse uittekening van het  project Levende Grensmaas in aansluiting van de Nederlandse Groen voor Grind plannen. De natuurafstemming met het rivierbeheer en met de herinrichting van de grindwinningen in het gebied, vormde een jarenlange uitdaging, alsook het uitkristalliseren en uitdragen van het natuurstreefbeeld naar een ruim publiek, wat 10 jaar geleden resulteerde in het 1e Maas in Beeld project en symposium. Sindsdien heeft hij heel wat Franse watertjes doorzwommen om nu terug de draad op te kunnen pikken met de Maas in Beeld monitoring 10 jaar later. 

  • Gijs Kurstjens

Gijs Kurstjens is al meer dan 20 jaar zelfstandig adviseur en is gespecialiseerd in de ecologie van rivieren en beken. Hij is betrokken bij tal van inrichtingsprojecten langs Maas en Rijn (o.a. Buiten Ooij, Millingerwaard). Hij studeerde ecologie in Nijmegen, maar ging voor een jaar op stage in Queensland (Australië). Van 1993-1999 was hij bij Stichting ARK beheerder, voorlichter en onderzoeker van de eerste voorbeeldterreinen voor natuurontwikkeling langs de Grensmaas.

Langjarig onderzoek naar de resultaten van natuurontwikkeling vormt een belangrijk onderdeel van zijn werk, net als betrokkenheid bij de terugkeer van sleutelsoorten als bever, otter, edelhert en boomkikker.

  • Frans Schepers

Frans Schepers is medeoprichter en algemeen directeur van Rewilding Europe. Hij studeerde bos- en natuurbeheer en bekleedde sinds 1985 diverse posities in natuurbescherming. Zijn loopbaan begon bij het Ministerie van LNV, de provincie Limburg en het Ministerie van Verkeer en Waterstaat. Van 1994-2000 gaf hij bij Projectbureau de Maaswerken leiding aan een multidisciplinair team van specialisten verantwoordelijk voor het ontwerp en de milieueffectrapportage van de Grensmaas. Van 2000 tot 2014 werkte hij bij het Wereld Natuur Fonds, waar hij verantwoordelijk was voor internationale programma’s op het gebied van zoetwater, beschermde gebieden en bedreigde soorten, met een focus op zuidelijk Afrika, Europa en Centraal Azië. Bij Rewilding Europe geeft hij sinds 2011 leiding aan een team van 25 mensen in verschillende Europese landen. Momenteel maken acht grote voorbeeldgebieden deel uit van dit initiatief, terwijl bij het European Rewilding Network nog eens 52 initiatieven zijn aangesloten, in totaal in 27 Europese landen. Zie www.rewildingeurope.com.

  • Ignace Schops

Ignace Schops is een Belgische natuurbeschermer. Hij is directeur van het Regionaal Landschap Kempen en Maasland vzw (RLKM) en president van de EUROPARC Federation, het grootste netwerk voor natuurlijk erfgoed in Europa en een volwaardig lid van de Europese afdeling van de Club van Rome en van Rewilding Europe Circle. Schops kreeg in 2008 de Goldman Environmental Prize, beter bekend als de Groene Nobelprijs. Sinds 2008 werd hij geselecteerd als ASHOKA fellow, world leading social entrepreneur.

Door zijn werk op het gebied van biodiversiteit en sociaal ondernemerschap werd hij in 2011 Eredoctor aan de Universiteit Hasselt. In 2013 werd hij lid van het Climate Leadership Corps of Al Gore en later dat jaar werd hij door de Belgische Koning Filip verkozen tot "Commandeur in de Belgische Kroonorde". In 2017 werd hij door Charlie Magazine geselecteerd in de top 25 van meest invloedrijke Belgen ter wereld en in 2019 werd zijn organisatie RLKM door het Vlaams Parlement bekroond met de "Gouden Ereprijs" voor langdurige uitmuntende natuur- en milieuprestaties.

  • Marjolein Sterk

Marjolein Sterk is na haar studies in Gent, Delft en Wageningen haar loopbaan gestart als wildbeheerder bij African Parks en Back to Africa. Vervolgens werkte zij bij het communicatie-advies bureau Schuttelaar & Partners waar ze kennis maakte met ARK Natuurontwikkeling. De spectaculaire verhalen over natuurontwikkeling van ARK zorgde ervoor dat Marjolein in 2009 bij ARK o.a. actief werd voor de Coalitie Klimaatbuffers. Daarnaast promoveerde ze in 2015 aan de Universiteit van Wageningen op veerkracht van ecosystemen. Sinds 2017 werkt Marjolein bij de WUR aan de veerkracht van sociaal-ecologische systemen zoals de grote wateren en is ze actief als aanjager van kennisontwikkeling en -disseminatie van nature-based solutions.

  • Diana Beuting (debat)

Diana Beuting werkt sinds 2009 bij Rijkswaterstaat, waarvan sinds 2017 als hoofdingenieur-directeur bij Rijkswaterstaat Zuid-Nederland. Ze is opgegroeid in Brabant, en woont in België. Diana studeerde onder meer Klinische chemie in Eindhoven en heeft daarnaast een Master in Environmental Science aan de University of Greenwich behaald.

  • Chris Danckaerts (debat)

Burgerlijk bouwkundig Ingenieur Chris Danckaerts is gedelegeerd bestuurder van De Vlaamse Waterweg, het autonoom Vlaams overheidsagentschap dat instaat voor het beheer en de uitbouw van het ganse Vlaamse bevaarbare waterwegennet en de Gemeenschappelijke Maas in Vlaanderen. De Vlaamse Waterweg nv investeert in een sterk en slim waterwegennet, versterkt de binnenvaart als vervoersmodus, draagt zorg voor waterbeheersing en verhoogt de aantrekkelijkheid van waterwegen en aangelanden voor recreatie, toerisme,  water- en natuurbeleving.

  • Rob van Schijndel

Rob van Schijndel is een Nederlandse natuurbeschermer die woonachtig is in België. Sinds 2014 is hij als gebiedsmanager bij Natuurmonumenten verantwoordelijk voor de gebieden van Natuurmonumenten in het grensgebied tussen Eindhoven en Maastricht. Hij studeerde Bos- en Natuurbeheer en Integrated Coastal Zone Management. Na zijn studie werkte hij in Indonesië aan onderzoek en behoud van koraalriffen. Tussen 2006 en 2014 werkte hij als adviseur/projectleider bij Grontmij aan diverse projecten waaronder de Grensmaas. 

  • Kees van der Veeken (debat)

Sinds 2005 directeur van Consortium Grensmaas. Belangrijkste motto tijdens uitvoering van grootste rivierproject in Nederland: zeggen wat je doet en doen wat je zegt. Hij maakte openheid, transparantie en creëren van draagvlak dagelijkse praktijk en zorgde daarmee voor een ommekeer. Het diepgewortelde wantrouwen over de uitvoering van het project Grensmaas heeft bij alle partijen plaats gemaakt voor respect en waardering.

Voordat hij aan de slag ging bij het consortium gaf Kees leiding aan internationale bouwprojecten in onder meer Scandinavië en was hij alliantiemanager van de Waardse Alliantie bij de aanleg van de Betuweroute. Kees is trots op de hoogwaterbescherming en de natuurontwikkeling die het consortium heeft gerealiseerd. Betreurt al geruime tijd dat hij niet meer tijd kan vrijmaken om zelf te genieten van al het moois van het RivierPark Maasvallei.

 

Over Maas in Beeld

Team RivierPark Maasvallei, onderdeel van het Regionaal Landschap Kempen en Maasland, organiseert het webinar en de veldbezoeken samen met: